آنفلوآنزای طیور

آنفلوآنزای پرندگان (AI)، که معمولا به عنوان آنفلوآنزای مرغی شناخته می‌شود، یک بیماری ویروسی بسیار مسری است که طیور و سایر پرندگان را تحت تاثیر قرار می‌دهد.

این یک تهدید جدی برای صنایع طیور محسوب می‌شود و به دلیل نرخ بالای مرگ و میر، محدودیت‌های تجاری و اقدامات معدوم‌سازی، خسارات اقتصادی قابل توجهی را به همراه دارد.

این بیماری به ویژه در آسیای جنوب‌شرقی، جایی که پرورش انبوه طیور و بازارهای پرندگان زنده زیاد است، شایع است.

برخی از سویه‌ها مانند H5N1 و H7N9 دارای پتانسیل مشترک بین انسان و دام هستند و خطراتی برای سلامت انسان به همراه دارند.

در این مقاله انواع آنفلوانزای مرغی، علائم آن و اقدامات ضروری پیشگیری و کنترل برای کاهش تاثیر آن معرفی می شود.

آنفلوانزای مرغی چیست؟

آنفلوآنزای پرندگان یک بیماری ویروسی بسیار مسری است که توسط ویروس‌های آنفلوآنزای A ایجاد می‌شود که عمدتاً پرندگان، به ویژه طیور را درگیر می‌کند.

این ویروس بر اساس دو پروتئین سطحی طبقه بندی می‌شود: هماگلوتینین (H) و نورآمینیداز (N)، با زیرگروه‌های مختلفی مانند H5N1، H7N9 و H9N2.

ویروس‌های AI بیشتر به دو دسته آنفلوآنزای پرندگان کم بیماری‌زا (LPAI) که علائم خفیف ایجاد می‌کند و آنفلوانزای پرندگان بسیار بیماری‌زا (HPAI) که منجر به بیماری شدید و مرگ و میر بالا در پرندگان می‌شود، طبقه بندی می‌شوند.

سویه‌های HPAI، به‌ویژه زیرگروه‌های H5 و H7، نگرانی عمده‌ای برای صنعت طیور هستند که منجر به خسارات اقتصادی ویرانگر به دلیل حذف انبوه، محدودیت‌های تجاری و کاهش تولید می‌شود.

این بیماری از طریق تماس مستقیم با پرندگان آلوده، خوراک، آب و تجهیزات آلوده به سرعت گسترش می‌یابد.

اقدامات پیشگیرانه موثر، از جمله امنیت زیستی، تقویت ایمنی، و تشخیص زودهنگام، در کنترل شیوع و به حداقل رساندن تأثیر آن بر پرورش طیور بسیار مهم است.

 

 

تفاوت بین آنفلوانزای پرندگان کم بیماری‌زا و بسیار بیماری‌زا چیست؟

آنفلوانزای پرندگان بسیار بیماری‌زا (HPAI) و آنفلوانزای پرندگان با بیماری‌زایی کم (LPAI) عمدتاً از نظر شدت و تأثیر متفاوت هستند.

HPAI، که اغلب توسط زیرگروه‌های H5 و H7 ایجاد می‌شود، منجر به بیماری شدید، نرخ مرگ و میر بالا و گسترش سریع در بین طیور می‌شود و باعث خسارات اقتصادی ویرانگر می‌شود.

در مقابل، LPAI معمولاً علائم خفیف یا بدون علائم ایجاد می‌کند، اما می‌تواند تحت شرایط خاصی به HPAI جهش یابد.

در حالی که LPAI  تهدید کمتری برای سلامتی است، هر دو شکل به انتقال بیماری کمک می‌کنند و نیاز به اقدامات کنترلی دقیق دارند.

درک این تفاوت‌ها برای پیشگیری موثر ضروری است.

در بخش بعدی، علائم ، روش‌های تشخیص و استراتژی‌های کاهش شیوع آن را بررسی خواهیم کرد.

 

آنفلوانزای پرندگان کم بیماری‌زا

آنفلوآنزای پرندگان کم بیماری‌زا (LPAI) شکل خفیف‌تری از آنفلوآنزای پرندگان است که عمدتاً سیستم تنفسی و گوارشی طیور را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

برخلاف آنفلوآنزای مرغی بسیار بیماری‌زا (HPAI)، LPAI باعث مرگ و میر دسته جمعی در گله نمی‌شود.

با این حال، همچنان می‌تواند منجر به زیان‌های اقتصادی ناشی از کاهش بهره‌وری شود.

پرندگان آلوده ممکن است کاهش تولید تخم، کیفیت پایین پوسته تخم‌مرغ، سرعت رشد کندتر و افزایش حساسیت به عفونت‌های ثانویه را تجربه کنند.

در حالی که عفونت‌های LPAI عموماً خفیف هستند، نباید آنها را نادیده گرفت، زیرا سویه‌های خاصی  به ویژه H5 و H7  می‌توانند تحت شرایط مناسب به HPAI جهش پیدا کنند و منجر به شیوع شدید شود.

اقدامات پیشگیری و امنیت زیستی در مدیریت LPAI بسیار مهم است.

نظارت منظم، بهداشت دقیق مرغداری و جابجایی کنترل شده طیور در به حداقل رساندن خطر عفونت کمک می‌کند.

علاوه بر این، رویکردهای طبیعی، مانند استفاده از گیاهان سنتی، در مدیریت سلامت طیور مورد توجه قرار گرفته است.

نشان داده شده است که برخی گیاهان، مانند پونه کوهی و سیر به دلیل خواص ضد میکروبی و ضد ویروسی خود به بهبود سلامت روده و تقویت ایمنی کمک می‌کنند.

با ادغام این مکمل های گیاهی در خوراک طیور، کشاورزان می‌توانند از سلامت پرندگان حمایت کرده و خطر شیوع بیماری را کاهش دهند.

 

آنفلوآنزای فوق حاد پرندگان

آنفلوآنزای پرندگان بسیار بیماری‌زا (HPAI) یک بیماری ویروسی شدید و بسیار مسری است که یک تهدید بزرگ برای پرورش طیور است.

بر خلاف آنفلوآنزای پرندگان کم بیماری‌زا (LPAI)، HPAI با نرخ مرگ و میر بالا و انتقال سریع مشخص می‌شود.

پس از ورود به گله، ویروس می‌تواند به سرعت گسترش یابد و اغلب منجر به مرگ و میر در تعداد زیادی از طیور در عرض چند روز می‌شود.

این امر منجر به خسارات اقتصادی ویرانگر برای مرغداران به دلیل حذف انبوه، مشکلات تجاری و اختلال در تولید می‌شود.

از آنجایی که کنترل HPAI پس از وقوع بیماری دشوار است، پیشگیری از آن بسیار مهم است.

اجرای اقدامات ایمنی زیستی سختگیرانه، مانند بهداشت مزرعه، جابجایی کنترل شده طیور، و نظارت منظم بر سلامت، می‌تواند به کاهش خطر عفونت کمک کند.

علاوه بر این، انجام اقدامات پیشگیرانه در مرحله LPAI، مانند بهبود ایمنی طیور و استفاده از مکمل‌ها، می‌تواند کلیدی برای جلوگیری از تشدید HPAI باشد.

با اقدام زودهنگام، گله داران می‌توانند از گله های خود محافظت کنند و از عواقب فاجعه بار شیوع HPAI جلوگیری کنند.

 

علائم آنفلوآنزای طیور

شناخت علائم بالینی آنفلوانزای پرندگان برای تشخیص زودهنگام و مداخله به موقع ضروری است.

پرندگان آلوده ممکن است مشکلات تنفسی مانند سرفه، عطسه، ترشحات بینی و سینوس‌های متورم را نشان دهند.

سایر علائم شایع عبارتند از کاهش تولید تخم‌مرغ، بی‌حالی، کاهش اشتها، اسهال، و تورم سر، شانه یا پاها. در موارد شدید، پرندگان ممکن است به طور ناگهانی و بدون علائم واضح بمیرند، به ویژه در شیوع آنفلوآنزای فوق حاد پرندگان (HPAI).

نظارت دقیق و گزارش سریع هر گونه علائم غیرعادی می‌تواند به جلوگیری از گسترش بیماری کمک کند.

 

علائم آنفلوآنزای کم بیماری زای پرندگان

آنفلوآنزای مرغی کم بیماری‌زا (LPAI) معمولاً علائم خفیف اما قابل توجهی را در طیور ایجاد می‌کند و بر سلامت و بهره‌وری کلی آنها تأثیر می‌گذارد.

پرندگان مبتلا ممکن است پرهای ژولیده، لرزش، سرفه، عطسه و سینوس‌های متورم را نشان دهند.

ترشحات بینی و چشم همراه با اسهال نیز از علائم شایع هستند.

علاوه بر این، پرندگان مبتلا اغلب علائم بی‌حالی و بی‌اشتهایی را نشان می‌دهند که منجر به کاهش وزن می‌شود.

مرغ‌های تخمگذار ممکن است کاهش تولید تخم را تجربه کنند که گاهی اوقات با کیفیت ضعیف پوسته تخم‌مرغ همراه است.

اگرچه LPAI منجر به مرگ و میر بالا نمی‌شود، اما می‌تواند سیستم ایمنی پرندگان را ضعیف کند و آنها را در برابر عفونت‌های ثانویه آسیب‌پذیرتر کند.

اگر به درستی مدیریت نشود، برخی از سویه‌های LPAI ( به ویژه H5 و H7 ) پتانسیل جهش را به آنفلوآنزای پرندگان بسیار بیماری‌زا (HPAI) دارند که می‌تواند باعث شیوع شدید شود.

اجرای اقدامات ایمنی زیستی قوی، تشخیص زودهنگام و حمایت تغذیه‌ای کلید کنترل LPAI و جلوگیری از تشدید آن است.

نظارت منظم و مداخله سریع برای حفظ یک گله سالم و به حداقل رساندن ضررهای اقتصادی ضروری است.

 

علائم آنفلوآنزای مرغی با بیماری‌زایی بالا

آنفلوآنزای مرغی با بیماری‌زایی بالا (HPAI) باعث علائم شدید و اغلب کشنده در طیور آلوده می‌شود.

پرندگان ممکن است به دلیل تجمع مایعات، تورم قابل توجهی در سر، تاج، ریش و پاها داشته باشند.

ناراحتی شدید تنفسی با علائمی مانند نفس‌نفس زدن، سرفه و تنفس سخت رایج است.

پرندگان همچنین ممکن است به دلیل گردش‌خون ضعیف، تغییر رنگ تیره (سیانوز) تاج، ریش و پاها را نشان دهند.

علائم عصبی مانند لرزش، عدم هماهنگی و فلج ممکن است در برخی موارد رخ دهد.

علاوه بر این، پرندگان مبتلا اغلب از اسهال، کاهش شدید تولید تخم‌مرغ و مرگ و میر ناگهانی و گسترده در گله رنج می‌برند.

برخلاف آنفلوآنزای مرغی با بیماری‌زایی پایین (LPAI) که علائم خفیفی ایجاد می‌کند، HPAI به سرعت گسترش می‌یابد و می‌تواند کل گله را تنها در عرض چند روز از بین ببرد.

با توجه به تأثیر مخرب آن، اقدام فوری، از جمله امنیت زیستی دقیق، تشخیص زودهنگام و معدوم‌سازی پرندگان آلوده، برای جلوگیری از شیوع بیشتر و به حداقل رساندن خسارات اقتصادی ضروری است.

 

 

انتقال و عوامل خطر آنفلوآنزای طیور

آنفلوآنزای مرغی از طریق مسیرهای انتقال متعددی گسترش می‌یابد و آن را به یک بیماری بسیار مسری در بین طیور تبدیل می‌کند.

یکی از منابع اصلی عفونت، پرندگان وحشی، به ویژه پرندگان آبزی هستند که می‌توانند ویروس را بدون نشان دادن علائم، حمل کنند.

این پرندگان ویروس را از طریق بزاق، ترشحات بینی و مدفوع خود دفع می‌کنند و منابع آب، خوراک و محیط اطراف را آلوده می‌کنند.

پس از ورود به یک مزرعه مرغداری، ویروس می‌تواند به سرعت از طریق تماس مستقیم پرنده با پرنده یا به طور غیرمستقیم از طریق سطوح آلوده، تجهیزات، لباس و کفش پخش شود، به ویژه مدفوع آلوده بسیار خطرناک است.

به راحتی با گرد و غبار، خوراک و آب مخلوط می‌شود و به ویروس اجازه می‌دهد زنده بماند و پرندگان بیشتری را آلوده کند.

علاوه بر این، جوندگان، حشرات و حتی کارگران مزرعه می‌توانند به عنوان ناقلان مکانیکی عمل کنند و انتقال ویروس را بیشتر تسهیل کنند.

با توجه به سهولت شیوع، اقدامات سختگیرانه امنیت زیستی، مانند جلوگیری از تماس با پرندگان وحشی، ضدعفونی‌کردن تجهیزات مزرعه و اطمینان از تمیز بودن خوراک و آب، برای کاهش خطر عفونت و محافظت از گله‌های طیور مهم است.

 

 آنفلوآنزای طیور و انسان

آنفلوآنزای مرغی چگونه به انسان انتقال می‌یابد؟

انسان‌ها در صورت تماس با مایعات بدن حیوان آلوده، مانند بزاق، شیر، قطرات تنفسی یا مدفوع، می‌توانند به آنفلوآنزای مرغی مبتلا شوند.

شما می‌توانید آن را از ذرات کوچک گرد و غبار در زیستگاه‌های حیوانات استنشاق کنید یا پس از لمس مایعات بدن، آن را وارد چشم، بینی یا دهان خود کنید.

شما از خوردن مرغ یا تخم‌مرغ پخته شده یا از نوشیدن شیر پاستوریزه به آنفلوآنزای مرغی مبتلا نمی‌شوید. هر گله ای که ویروس آنفلوآنزای مرغی در آن شناخته شده باشد، بلافاصله از منبع غذایی انسان خارج می‌شود.

آیا آنفلوآنزای مرغی مسری است؟

آنفلوآنزای مرغی به ندرت مسری است (از فردی به فرد دیگر منتقل نمی‌شود)، اما موارد کمی از شیوع بین انسان‌ها وجود داشته است.

تقریباً در همه موارد تاکنون، عفونت‌های آنفلوآنزای مرغی انسان، از تماس با حیوانات آلوده ناشی شده است.

اما هر زمان که انسانی آلوده شود، این احتمال وجود دارد که ویروس جهش یابد و به راحتی به انسان‌های دیگر منتقل شود.

عوامل خطر ابتلا به آنفلوآنزای مرغی چیست؟

افرادی که با طیور، پرندگان آبزی (مانند اردک یا غاز) و گاوهای شیری کار می‌کنند، بیشترین خطر ابتلا به آنفلوآنزای مرغی را دارند.

 

 

آنفلوآنزای مرغی در جنوب شرقی آسیا: تایلند، مالزی و ویتنام

آنفلوآنزای مرغی همچنان یک نگرانی مهم در صنعت طیور جنوب‌شرقی آسیا است و وضعیت شیوع و واکنش‌های دولتی در کشورهای مختلف متفاوت است.

به عنوان مثال، تایلند، مالزی و ویتنام را در نظر بگیرید:

تایلند: تایلند از اوایل دهه 2000 چندین شیوع آنفلوآنزای مرغی در طیور را تجربه کرده است.

دولت اقدامات سختگیرانه‌ای از جمله معدوم‌سازی گله‌های آلوده، تقویت پروتکل‌های امنیت زیستی و انجام کمپین‌های آگاهی‌بخشی عمومی برای کاهش شیوع بیماری اجرا کرده است.

نظارت منظم و استراتژی‌های واکنش سریع در کنترل شیوع بیماری نقش محوری داشته‌اند.

مالزی: موارد پراکنده آنفلوآنزای مرغی را در طیور گزارش کرده است.

دولت مالزی بر تشخیص زودهنگام از طریق نظارت فعال تأکید دارد و تیم‌های واکنش سریع را برای مدیریت شیوع بیماری ایجاد کرده است.

تلاش‌ها همچنین شامل آموزش مرغداران در مورد بهترین شیوه‌ها و اجرای اقدامات سختگیرانه امنیت زیستی برای جلوگیری از انتقال ویروس است.

تشخیص زودهنگام و اقدامات سختگیرانه برای معدوم‌سازی، کلید موفقیت این کشور در کنترل شیوع H5N1 بوده است.

ویتنام: ویتنام با چالش‌های قابل توجهی در رابطه با آنفلوآنزای مرغی مواجه شده است.

دولت استراتژی‌های جامعی مانند معدوم‌سازی انبوه طیور آلوده، برنامه‌های واکسیناسیون و کنترل تردد را برای مهار ویروس اتخاذ کرده است.

طرح‌های آموزش عمومی با هدف آگاه‌سازی کشاورزان و عموم مردم در مورد اقدامات پیشگیری و کنترل انجام می‌شود.

به طور خلاصه، در حالی که آنفلوآنزای مرغی همچنان بر صنعت طیور جنوب‌شرقی آسیا تأثیر می‌گذارد، کشورهایی مانند تایلند، مالزی و ویتنام رویکردهای متناسبی را برای مدیریت و کاهش شیوع بیماری با تمرکز بر نظارت، امنیت زیستی و آموزش عمومی تدوین کرده‌اند.

 

زن مصری جعبه‌ای از جوجه اردک‌ها را در دست دارد. اردک‌ها و سایر پرندگان نقش عمده‌ای در انتقال آنفلوآنزای مرغی دارند.

 

پرندگان وحشی چه نقشی در شیوع آنفلوآنزای مرغی دارند؟

پرندگان وحشی، عمدتاً پرندگان آبزی وحشی، می‌توانند مخزن ویروس‌های LPAI باشند و چنین عفونت‌هایی با بیماری یا مرگ و میر در میزبانان خود همراه نیستند.

 در طول زمان‌های طولانی، برخی از این ویروس‌های LPAI از طریق مواجهه مستقیم یا غیرمستقیم و به دنبال آن سازگاری با بدن میزبان، به پرندگان اهلی منتقل شده‌اند.

 برخی از این ویروس‌ها جهش یافته و به HPAI تبدیل شده‌اند و تلفات شدیدی را به بار آورده‌اند.

در سال‌های اخیر، اپیدمیولوژی ویروس HPAI تغییر کرده است و در تعدادی از کشورها در پرندگان اهلی بومی شده و باعث شیوع عمده در بین پرندگان اهلی و همچنین پرندگان وحشی در سراسر جهان شده است.

 

پیشگیری و کنترل آنفلوآنزای طیور

پیشگیری و کنترل آنفلوآنزای مرغی نیاز به ترکیبی از اقدامات امنیت زیستی، تقویت سیستم ایمنی و تشخیص زودهنگام دارد.

اقدامات سختگیرانه امنیت زیستی، مانند محدود کردن دسترسی به مزرعه، ضدعفونی کردن تأسیسات و جلوگیری از تماس با پرندگان وحشی، به جلوگیری از ورود ویروس کمک می‌کند.

تقویت ایمنی طیور از طریق تغذیه مناسب و افزودنی‌های خوراکی، مقاومت در برابر عفونت‌ها را افزایش می‌دهد.

تشخیص زودهنگام، از جمله مشاهده بالینی و نظارت منظم بر سلامت، امکان اقدام سریع برای مهار شیوع بیماری را فراهم می‌کند.

با ادغام این استراتژی‌ها، مزارع می‌توانند خطر عفونت را به میزان قابل توجهی کاهش دهند.

 

۱-تشخیص زودهنگام و قرنطینه

تشخیص زودهنگام آنفلوآنزای مرغی برای جلوگیری از شیوع بیماری، بسیار مهم است.

مشاهده بالینی، به شناسایی علائمی مانند ناراحتی تنفسی، کاهش تولید تخم‌مرغ و مرگ و میر ناگهانی در طیور کمک می‌کند.

نظارت بر سلامت از طریق بازرسی‌های معمول مزرعه، امکان تشخیص زودهنگام الگوهای غیرطبیعی را فراهم می‌کند.

آزمایش‌هایی از جمله PCR و تشخیص آنتی‌ژن، عفونت‌ها را به سرعت تأیید می‌کنند و امکان اقدام به موقع را فراهم می‌کنند.

به محض مشکوک شدن به شیوع بیماری، جداسازی فوری گله‌های آلوده و محدودیت‌های رفت و آمد به مهار ویروس کمک می‌کند.

این تلاش‌های ترکیبی، پاسخ سریع، به حداقل رساندن خسارات اقتصادی و جلوگیری از شیوع بیشتر را تضمین می‌کنند.

 

 ۲-اقدامات امنیت زیستی

تقویت امنیت زیستی در مزارع مرغداری برای کاهش خطر شیوع آنفلوآنزای مرغی ضروری است.

محدود کردن دسترسی پرسنل به جلوگیری از ورود ویروس کمک می‌کند و فقط به کارگران ضروری با رویه‌های بهداشتی مناسب اجازه ورود می‌دهد.

ضدعفونی منظم تأسیسات، تجهیزات و وسایل نقلیه، خطرات آلودگی را بیشتر به حداقل می‌رساند.

جلوگیری از تماس با پرندگان وحشی با استفاده از توری، منابع آب سرپوشیده و قفس‌های محصور، احتمال انتقال ویروس را کاهش می‌دهد.

این اقدامات پیشگیرانه، دفاعی قوی در برابر عفونت‌های خارجی ایجاد می‌کنند و محیطی امن‌تر را برای تولید مرغ تضمین می‌کنند.

 

۳-چالش‌های توسعه و کاربرد واکسن

توسعه و کاربرد واکسن‌های آنفلوآنزای پرندگان چالش‌های متعددی را به همراه دارد.

در حالی که واکسن‌ها می‌توانند شیوع ویروس را کاهش دهند، اما به دلیل نگرانی در مورد جهش ویروس، محافظت ناقص و محدودیت‌های تجاری، به طور گسترده مورد استفاده قرار نمی‌گیرند.

برخی از سویه‌ها به سرعت تکامل می‌یابند و اثربخشی واکسن را کاهش می‌دهند، در حالی که عفونت‌های خاموش در پرندگان واکسینه شده، تشخیص بیماری را دشوارتر می‌کند.

علاوه بر این، واکسیناسیون گسترده، هزینه‌ها را افزایش می‌دهد و تلاش‌ها برای کنترل بیماری را پیچیده می‌کند.

پرندگان آلوده اما واکسینه شده، ممکن است همچنان ویروس را گسترش دهند.

به همین دلایل، بسیاری از کشورها برای مدیریت شیوع بیماری به جای واکسیناسیون، به امنیت زیستی، تشخیص زودهنگام و معدوم‌سازی متکی هستند.

 

۴-افزودنی‌های خوراکی

تقویت ایمنی طیور کلید پیشگیری از آنفلوآنزای مرغی و سایر بیماری‌ها است.

مکمل‌های غذایی، به ویژه افزودنی‌های خوراکی مانند مولتی آنزیم ها، به تنظیم عملکرد سیستم ایمنی، کاهش استرس اکسیداتیو و بهبود سلامت کلی کمک می‌کنند.

با تقویت ایمنی، طیور برای مقاومت در برابر عفونت‌های ویروسی مجهزتر می‌شوند و خطر شیوع بیماری را کاهش می‌دهند.

علاوه بر این، بهبود سلامت سیستم ایمنی منجر به راندمان بهتر خوراک، نرخ رشد بالاتر و افزایش تولید تخم‌مرغ می‌شود و در نهایت سودآوری پرورش را افزایش می‌دهد.

 

برخلاف واکسن‌ها که ویروس‌های خاصی را هدف قرار می‌دهند، افزودنی‌های خوراکی به صورت گسترده و همه جانبه از سیستم ایمنی طیف پشتیبانی می‌کنند و آنها را به یک اقدام پیشگیرانه ارزشمند تبدیل می‌کنند.

منبع1

منبع2

منبع3

منبع4

منبع5